Mục tiêu bài học có đúng là mục tiêu bài học?

Tất cả chúng ta đều chẳng xa lạ gì với câu chuyện “Thầy bói xem voi”, nhưng với kinh nghiệm là một giáo viên, tôi cho rằng chính chúng ta đang lặp lại một sai lầm. Sai lầm đó có tên là “MỤC TIÊU BÀI HỌC”.

2
344

Tất cả chúng ta đều chẳng xa lạ gì với câu chuyện “Thầy bói xem voi”, nhưng với kinh nghiệm là một giáo viên, tôi cho rằng chính chúng ta đang lặp lại một sai lầm. Sai lầm đó có tên là “MỤC TIÊU BÀI HỌC”.

Để tôi bắt đầu câu chuyện:

Bạn là giáo viên, một ngày kia, bạn được giao nhiệm vụ soạn một giáo án “XEM VOI” (chuyện thường như ở huyện), không ngần ngại gì cả trong đầu bạn nghĩ đến MỤC TIÊU BÀI HỌC và bạn đặt cho học sinh một MỤC TIÊU rất chính xác đó là: “Sau bài học học sinh có thể mô tả được con voi”. Giờ học bắt đầu, bạn nói với học sinh: Cô muốn sau buổi học ngày hôm nay các con sẽ mô tả được cho cô hình dáng của con voi. Các con học hành rất chăm chỉ, chúng hào hứng tham gia vào giờ học. Đứa sờ vòi, đứa sờ ngà, đứa sờ đuôi đến nỗi cả ngài Bộ trưởng Bộ giáo dục cũng phải thừa nhận bạn “không phải dạng vừa đâu”. Cuối giờ học bạn thấy tự hào lắm, chuẩn bị cả livestream để post lên facebook khoe cùng đồng nghiệp. Để chắc chắn bạn còn hỏi thêm chúng ở phần “Củng cố”:
Các con có hiểu bài không? Bạn nào có thể miêu tả cho cô hình dáng của con voi?
Cả lớp nhao nhao, đồng thanh: có ạ! con! con!
Nhưng câu trả lời nhận được khiến bạn tụt cả… cảm xúc:
– Cô ơi, con voi như con đỉa
– Cô ơi, con voi như cột nhà
– Cô ơi con voi như cái quạt… (bla, bla…)

Mục tiêu bài học hay thầy bói xem voi

Bạn thất vọng lắm vì chẳng hiểu vì sao có cái việc đơn giản thế mà chúng cũng làm không xong. Tại sao sản phẩm mà học sinh trả bạn không đúng như những gì bạn mong muốn. Câu trả lời ư, thật đơn giản: bởi vì bạn là người sáng mắt. Bạn hiểu rất rõ con voi gồm những bộ phận nào. Điều này cũng giống như việc bạn đã trải qua 4 năm đại học với vốn kiến thức chuyên sâu về chuyên ngành bạn đang giảng dạy. Thật chẳng khó khăn gì để bạn có thể biết được phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân gồm có mấy ý hay phân tích bài “vội vàng” thì cần những ý nào. Nhưng học sinh của bạn thì khác. Chúng như những ông thầy bói mù, trước mắt chúng chỉ là chân trời tri thức bao la, mờ mịt. Chúng chẳng hiểu thế nào là “hiểu đầy đủ về nguyên nhân cách mạng tháng Tám” “nắm chắc về tác giả Nam Cao” “có nhận thức sâu sắc về nghệ thuật thơ Tố Hữu”…. cái chúng nhìn thấy, học được chỉ là các bộ phận riêng lẻ mà cái bạn cần thì lại là một chỉnh thể hoàn chỉnh. Vì thế việc đặt mục tiêu bài học trở thành việc đánh đố người học vì họ chẳng biết phải làm như thế nào để đạt được nó và như thế nào thì mới là đạt yêu cầu của giáo viên.

Từ câu chuyện trên, tôi muốn các bạn hiểu đúng về khái niệm “Mục tiêu bài học”. Đó là tuyên bố về những gì học sinh phải chỉ ra, phải thể hiện, phải làm được sau bài học. Mục tiêu dạy học cần được viết dưới góc độ người học để nhấn mạnh kết quả cuối cùng của bài dạy là ở phía các học sinh chứ không phải ở phía giáo viên. “Mục tiêu thực hiện là một lời phát biểu mô tả kết quả thực hiện đã dự định của học sinh vào cuối buổi dạy”.(Robert F. Mager, 1994). Nó không chỉ đơn giản là cái đích cần đạt đến mà còn là con đường cách thức để đạt đến kiến thức. Ví dụ: “Sau buổi học ngày hôm nay học sinh có thể sử dụng phần mềm Microsoft word để gõ được 60 từ/ phút mà không quá 3 lỗi sai” hay “Cuối buổi học hôm nay học sinh có thể liệt kê 5 phong cách nghệ thuật của Hồ Chí Minh”…

Mục tiêu không chỉ là cái đích mà còn là con đường

Khác với mục tiêu bài học, “MỤC ĐÍCH” là điều mà người giáo viên mong muốn về kết quả khái quát của bài học đối với học sinh. Còn“mục tiêu” là điều mong muốn học sinh phải đạt được trong quá trình dạy cho tới khi kết thúc bài học một cách cụ thể, quan sát và đo lường và đánh giá được.
Để viết đúng được “mục tiêu bài học” thật không dễ dàng chút nào khi hiện nay phần lớn các giáo án đều nhầm lẫn giữa “mục tiêu bài học” và “mục đích dạy học”. Để bước đầu giúp các bạn có thể viết được một mục tiêu bài học, tôi xin đưa ra một nguyên tắc cực kì quan trọng viết tắt là “SMART”
Nguyên tắc SMART là gì? Đó là nguyên tắc THÔNG MINH giúp giáo viên định hình một mục tiêu bài học:

1. Thứ nhất: Specific (cụ thể)

Cụ thể, dễ hiểu – thường thì khi đặt mục tiêu bài học, các thầy cô thường bắt đầu bằng các cụm từ như “Học sinh hiểu được về nguyên nhân của cuộc cách mạng tháng Tám” “Nắm được đặc điểm phong cách nghệ thuật thơ Xuân Diệu… Khi viết mục tiêu như vậy, giáo viên hiểu rất rõ những yêu cầu cần đạt nhưng giáo viên lại quên mất rằng học trò của chúng ta là những ông thầy bói mù và vì vậy chúng chẳng hiểu thế nào là “hiểu, biết hay nắm được…”. Thay vì như vậy, các bạn hãy cụ thể hóa mục tiêu một cách tối đa ví dụ: Trình bày/ liệt kê được 3 nguyên nhân dẫn đến cuộc cách mạng tháng Tám, Kể tên được 5 đặc điểm phong cách nghệ thuật của Xuân Diệu…

2. Thứ hai: Mesurable (có thể đo được)

Đo lường được – khi bạn đặt mục tiêu cho học sinh, bạn phải biết được mục tiêu của mình có đo lường được hay không. Bởi vì, nền giáo dục hiện đại cần chúng ta phải có bằng chứng cho những điều chúng ta làm. Phụ huynh học sinh và hiệu trưởng muốn nhìn thấy sự tiến bộ được thể hiện qua các sản phẩm hay các con số cụ thể. Mà mục tiêu bài học của bạn đặt cho học sinh thường là “hiểu đầy đủ” “nắm chắc kiến thức” “có kĩ năng làm việc nhóm”. Nếu bạn là giáo viên dạy môn Văn, còn hiệu trưởng của bạn là giáo viên dạy hóa. Thử hỏi cuối giờ học làm sao hiệu trưởng có thể biết được việc giảng dạy của bạn có thu được hiệu quả hay không khi sản phẩm bạn tạo ra không đo được? và hiệu trưởng cũng không có kiến thức sâu về văn học?

3. Thứ ba: Attainable (có thể đạt được)

Tôi đã gặp rất nhiều bạn sinh viên sư phạm thậm chí là cả những bạn đồng nghiệp với một chia sẻ rất chân thành rằng: Em quá bận nên không có thời gian soạn giáo án, em thường download các giáo án trên mạng, thường không quan tâm lắm đến mục tiêu bài học, mà chỉ tập trung vào các hoạt động của thầy và trò mà thôi. Và hậu quả là trong giáo án của các bạn các mục tiêu dài đến cả trang với những “cái đích rất hoàn hảo”. Lúc đó tôi nghĩ, có khi một giáo án cũng chẳng cần phải có hoạt động của thầy trò làm gì khi mà chỉ cần cái “mục tiêu bài học” ấy là đã đủ quá sức cho học sinh rồi. Vậy nên bạn hãy cân nhắc nhé, cái gì mà không làm được thì đừng đưa vào giáo án, những mục tiêu bạn đưa vào thì phải đảm bảo là vừa sức với người học.

4. Thứ tư: Relevant (liên quan/phù hợp)

Tôi đã đọc những giáo án của các bạn khoa học tự nhiên trong đó có cả mục tiêu về thái độ. Hoặc có bài học, nội dung kiến thức và mục tiêu chẳng có liên quan nhưng để đủ các mục của giáo án, các bạn cố để đưa cả ba mục tiêu: kiến thức, thái độ và kĩ năng. Tôi thấy điều đó thật vô duyên và gượng ép, ví dụ: khi dạy bài Sự tiến hóa của loài người, giáo viên hướng học sinh đến việc trân trọng các giá trị của lao động, cố gắng phấn đầu xây dựng đất nước ngày càng phát triển… trong khi từ đầu đến cuối tôi chẳng thấy bài dạy của giáo viên có liên quan gì đến điều đó.

5. Thứ năm: Time-bound (giới hạn thời gian)

Khi một mục tiêu bài học được viết ra, nghĩa là sự cam kết được hình thành giữa Giáo viên – Kiến thức – Học sinh. Bạn phải có giới hạn thời gian cụ thể cho từng mục tiêu. Khi nào thì học sinh đạt được mục tiêu đó? Kết thúc hoạt động 1 hay kết thúc bài học học sinh sẽ đạt được… Bạn biết đấy khi chúng ta giới hạn thời gian cho những mục tiêu bài học, học sinh sẽ có ý thức hoàn thành nhanh hơn và có kỷ luật hơn để hoàn thành mọi việc đúng hạn.
Tóm lại, mỗi khi chúng ta bắt đầu cho công việc giảng dạy, thay vì việc nghĩ đến những mục đích cao xa, hay cách thức dạy như thế nào, mỗi giáo viên cần bắt đầu tập trung vào “đối tượng của việc giảng dạy” để làm sao, bằng con đường, biện pháp nào để người học có thể đạt được các “mục tiêu” đó và làm sao để “lượng hóa” “đo được” các sản phẩm của người học. Chỉ như vậy học sinh mới nhận ra chúng đang là những ông thầy bói mù, cái mà chúng đang “sở hữu” chỉ là bộ phận của con voi và chúng biết làm như thế nào để mô tả được con voi với các bộ phận đầy đủ.

– Nguyễn Hữu Long –

2 COMMENTS

Để lại phản hồi

Để lại bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên