Hoa trái thiền tập trong dạy học

Thiền được áp dụng trong đời sống như một liệu pháp giảm căng thẳng, chuyển hóa những cảm xúc tiêu cực thành cảm xúc tích cực, nâng cao chỉ số hạnh phúc, nâng cao chất lượng cuộc sống và hiệu quả công việc.

0
82
Thiền nên được áp dụng rộng rãi trong đời sống bao gồm cả dạy học

Xuất phát từ cội nguồn văn hóa tinh thần của người phương Đông, đến thế kỉ XXI, Thiền đã thực sự trở thành diễn đàn khoa học được nghiên cứu và bàn luận ở nhiều quốc gia phương Tây. Ở những diễn đàn ấy, Thiền được nhìn nhận, phân tích, đánh giá trên nhiều quan điểm như: tôn giáo, khoa học, giáo dục, nhân quyền, văn hóa. Từ đó, Thiền được áp dụng trong đời sống như một liệu pháp giảm căng thẳng, chuyển hóa những cảm xúc tiêu cực thành cảm xúc tích cực, nâng cao chỉ số hạnh phúc, nâng cao chất lượng cuộc sống và hiệu quả công việc. Bản thân tôi rất tâm đắc và tiên phong cho các chương trình nhằm rèn luyện tâm trí cho học sinh Việt Nam thông qua ý tưởng đưa Thiền tập vào trường học như một phương pháp giáo dục. Trên thực tế, khoa học nghiên cứu về tác dụng của Thiền đối với giáo dục lại mới chỉ bắt đầu. Ở bài viết này, tôi xin chia sẻ với các bạn những hoa trái ý tưởng cùng những trải nghiệm thực tế về Thiền trong hoạt động dạy học và giáo dục học sinh của bản thân.


Tập trung tâm trí vào một đối tượng

Thiền là sự tập trung tâm trí để quán chiếu vào một đối tượng.

Thiền tỉnh giác (Mindfulness) là một trong những phương pháp được dạy phổ biến giúp học sinh tập trung tâm trí, tránh sự sao nhãng, loạn tưởng. Giáo viên có thể vận dụng phương pháp này vào các hoạt động dạy học để giúp học sinh hình thành thói quen tập trung tâm trí vào một đối tượng như một bài toán, một đề văn, một câu hỏi, một vấn đề được đặt ra trong quá trình dạy học.

Giáo viên có thể rung chuông, hoặc đánh lên một tiếng đàn, và yêu cầu học sinh chú ý từ lúc âm thanh bắt đầu cho đến khi kết thúc. Hoặc đưa cho học sinh thỏi sôcôla hoặc một miếng ớt, yêu cầu chúng đặt thức ăn vào lưỡi và sau đó chú ý kỹ những vị giác mà chúng cảm nhận được, những gì xảy ra với tuyến nước bọt, sau đó là nhiệt độ trong miệng. Một hoạt động khác như yêu cầu học sinh vỗ tay trong 20 giây rồi sau đó quan sát xem hành động đó đã tác động thế nào, cảm giác ở lòng bàn tay của chúng thế nào. Khi gặp một bài toán hay một đề văn, tôi luôn nhắc nhở các em học sinh là không có sự phân biệt giữa em và đề toán và bài văn ấy. Giây phút ấy, em trở thành các con số của bài toán, em trở thành câu chữ và ý tưởng của bài văn. Hãy hít thở sâu và hòa nhập tâm trí một cách tuyện đối vào bài toán, đề văn để tìm ra hướng giải quyết đúng đắn nhất. Nếu giây phút làm toán, viết văn, em cảm thấy mình tách rời trí mình với bài toán, tách rời tâm mình với bài văn là em sẽ thất bại.


Tiếng chuông tĩnh lặng

Phương pháp thực hành Thiền có nhiều cách, nhưng có một cách đơn giản mà hiệu nghiệm, đó là: Quán niệm hơi thở. Ta ngồi yên lặng, lưng thẳng, mắt khép lại và để ý hơi thở vô ra. Hơi thở này đang đi vào, ta biết rõ như vậy; hơi thở này đang đi ra, ta biết rõ như vậy.

Một tiết học bộ môn khoa học trên lớp đâu phải chỉ dành cho việc ngồi yên lặng và theo dõi từng nhịp thở, từng hơi thở của bản thân mình. Những chỉ đạo chuyên môn, những hướng dẫn phương pháp nghiệp cụ cho một tiết dạy trên lớp không có chỗ cho việc thực hành Thiền như vậy. Và nếu có, cũng thật khó khăn để thuyết phục các học sinh đang độ tuổi hiếu động ngồi yên và theo dõi hơi thở. Vậy, ta cần hướng dẫn học sinh quán niệm hơi thở, buông lỏng tâm trí như thế nào?

Tôi sẽ mang theo một quả chuông đồng nhỏ có thể để vừa cặp sách mỗi khi đi dạy. Tôi quy ước cho học sinh về ý nghĩa của tiếng chuông. Tiếng chuông là âm thanh ra hiệu chúng ta sẽ thực hành Thiền. Khi tiếng chuông vang lên, các em hãy chấm dứt suy nghĩ và những ức chế hiện tại trong đầu để quay trở về với hơi thở của mình. Hãy chú tâm vào hơi thở, thở thật chậm rãi và sâu lắng, mắt có thể hơi nhắm, miệng hãy nở một nụ cười nhẹ nhàng. Thở vào, tôi là bông hoa tươi mát. Thở ra, bông hoa tươi mát mỉm cười với tôi. Tôi cũng đứng yên và tập thở , tập cười cùng các em. Chúng tôi thường dành khoảng 2 phút để nghỉ ngơi, thư giãn và an tâm theo cách ấy. Sau hai phút tĩnh lặng, ngồi yên, thở và mỉm cười, chúng tôi lại bắt đầu với bài học. Thật kì diệu, có em học sinh đã giải quyết được vấn đề hóc búa mà bài học đã đặt ra. Có em học sinh đã biết ứng xử chín chắn và điềm đạm hơn thay vì nghịch ngợm và nổi loạn trong lớp học. Có em học sinh đã biết tập trung và chú ý hơn vào bài học.


Phòng ngồi yên và tình thương chân thật

Thiền là thấu hiểu và yêu thương.

Tôi nghĩ rằng, mỗi trường học nên có một căn phòng nhỏ gọi là phòng ngồi yên. Căn phòng này không cần rộng mà cần thoáng mát. Đồ vật chỉ cần một chiếc ghế và một chiếc bàn nhỏ. Trên bàn có thể để một cái lọ có cắm hoa để người trong phòng có thể tiếp xúc với vẻ màu nhiệm của thiên nhiên. Người vào phòng cũng chẳng phải làm gì cả, chỉ cần một mình ngồi yên và ngắm hoa. Ta có thể gọi đó là phòng Ngồi yên hay là phòng Thiền. Những căn phòng tư vấn tâm lí ở nhiều trường học hiện nay cũng đang mang chức năng điều phục tâm lí của một phòng Thiền. Nhưng phòng Ngồi yên còn có chức năng riêng: chức năng tĩnh tại thân tâm, tự nhìn nhận và điều chỉnh nhận thức và hành vi của chủ thể. Đặc biệt là những học sinh cá biệt, những học sinh đang bị căng thẳng về cảm xúc và ức chế về mặt tâm lí trên lớp học hay có biểu hiện ức chế, nổi loạn, phá phách, vô lễ… Chỉ có một mình em ngồi đó, hoặc có thêm người thì phải là người mà em không quen biết, em cũng không được trò chuyện với ai. Em ngồi đó trong tĩnh lặng và bản thân căn phòng cũng chẳng có đồ vật gì để em nghịch ngợm hay phá phách. Đó là giây phút em được lắng lòng, được đối diện với chính bản thân mình, tự nhìn nhận, thanh lọc cảm xúc, điều chỉnh hành vi. Em có thể ngồi đó trong một tiết, hai tiết, thậm chí ba tiết học. Lúc này, việc ngồi một mình trong yên lặng để suy ngẫm là cần thiết cho bản thân em hơn sự thúc ép và nhồi nhét kiến thức trong một vài tiết học trên lớp, hay những lời răn đe của ban nề nếp. Từ phòng Ngồi yên, em học sinh ấy sẽ trở về lớp với một thái độ và tâm trạng hoàn toàn khác hẳn, tích cực hơn so với ban đầu.


Không gian ngoài trời

Thiền là bản chất của tự nhiên

Thiền là bản chất của tự nhiên.

Phương pháp học tập bên ngoài lớp học (learning outside the classroom) được nhiều nhà giáo dục học hiện nay quan tâm, nghiên cứu và khuyến khích. Không phải ngồi nghiêm trang như trong lớp học, không phải giữ yên tĩnh hoàn toàn, ở đây học trò thoải mái thoải mái cựa quậy và tự do trò chuyện, trao đổi cùng bạn bè, được tiếp xúc với thiên nhiên và khí trời. Các em sẽ cảm thấy thoải mái và đạt được hiệu quả tư duy và sáng tạo rất cao.

Tôi không bao giờ quên được tiết dạy học Mĩ thuật thời tôi còn bé tí, thời còn học lớp 3 ở trường tiểu học 701. Tiết học hôm đó, cô nói rằng, các em hãy ra khỏi lớp học để cô dẫn các em đến với người thầy giáo có tên là Thiên nhiên. Không nhìn thấy thầy giáo mà trước mắt chúng tôi là không gian rộng mở, mát mẻ và thoáng đãng với hàng cây, bãi cỏ xanh, bầu trời và những khóm hoa dại. Chúng tôi cảm thấy thật sảng khoái và hào hứng. Cô giáo và học sinh nằm dài trên bãi cỏ xanh và ngắm nhìn mây trời. Cô chỉ cho chúng tôi về những đám mây mang hình thù ngộ nghĩnh, chúng tôi còn ngắm nhìn màu xanh của bầu trời, nhìn đàn chim bay ngang qua. Một cơn gió thổi ngang qua bãi cỏ. “Cô ơi! Làm sao vẽ được cơn gió?” Một học sinh hỏi một cách đáng yêu. Thiên nhiên đã dạy chúng tôi biết yêu, biết ngắm, biết vẽ, biết hát ca. Chúng tôi nằm dài trên cỏ để vẽ những bức tranh về thiên nhiên.

Bạn hãy tạo cho học sinh của mình những tiết học ngoài trời như thế. Bạn hãy giúp học sinh đọc cuốn sách vĩ đại và học từ người thầy minh triết có tên là Thiên nhiên.

Xem thêm:

Áp dụng phương pháp thiền trong các trường tiểu học

Lời khuyên cho việc dạy học sinh thực hành chánh niệm

Khi giáo viên thực hành

VŨ NGỌC ĐỨC

trích bài đăng trên Nội san Giáo viên hiệu quả tháng 10

Để lại phản hồi

Để lại bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.